Fine-Kinney Risk Analizi Yöntemi

Fine-Kinney, işyerlerinde tehlikelerden doğan riskleri sayısal bir skorla ifade eden ve öncelik sırasına koyan yaygın bir risk değerlendirme yöntemidir. Bu yazıda skorun nasıl hesaplandığını, risk sınıflarının ne anlama geldiğini ve bir örneği adım adım görebilirsiniz.

Risk değerlendirmesi neden yapılır?

6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu kapsamında işveren, işyerindeki tehlikeleri belirlemek, riskleri analiz etmek ve kontrol tedbirlerini planlamak zorundadır. Bunun yolu risk değerlendirmesidir. Yöntem seçimi işyerine bırakılmıştır; Fine-Kinney, sayısal sonuç verdiği ve öncelik belirlemeyi kolaylaştırdığı için sık tercih edilir.

Temel formül

Yöntemde her tehlike için üç parametre değerlendirilir ve çarpılır:

Risk (R) = Olasılık × Frekans × Şiddet

  • Olasılık: Tehlikenin zarara dönüşme ihtimali.
  • Frekans: Çalışanın tehlikeye maruz kalma sıklığı.
  • Şiddet: Olay gerçekleşirse ortaya çıkacak zararın büyüklüğü.

Parametre değerleri

Her parametre için önceden tanımlı değerlerden biri seçilir.

ParametreKullanılan değerler
Olasılık0,2 – 0,5 – 1 – 3 – 6 – 10
Frekans0,5 – 1 – 2 – 3 – 6 – 10
Şiddet1 – 3 – 7 – 15 – 40 – 100

Küçük değerler daha düşük ihtimali, seyrek maruziyeti veya hafif sonucu; büyük değerler ise çok yüksek ihtimali, sürekli maruziyeti veya ölümlü/çok ağır sonucu ifade eder. Hangi değerin hangi duruma karşılık geldiği, kullandığınız tablodaki açıklamalarla belirlenir. Ekip olarak aynı tabloyu kullanmak, değerlendirmelerin tutarlı olmasını sağlar.

Risk sınıfları

Hesaplanan skor, aşağıdaki aralıklara göre sınıflandırılır ve alınacak aksiyonun aciliyetini belirler.

SkorSınıf
R < 20Kabul edilebilir risk
20 – 70Olası risk
70 – 200Önemli risk
200 – 400Yüksek risk
R > 400Tolerans gösterilemez (kabul edilemez) risk

Kabul edilemez riskte iş, risk düşürülene kadar durdurulmalıdır. Yüksek ve önemli risklerde ise kısa vadeli, öncelikli önlemler planlanır.

Çözümlü örnek

Bir depoda forkliftlerin ve yayaların aynı koridoru kullandığını düşünelim. Tehlike: forklift ile yaya çarpışması.

  • Olasılık: 3 (bu koşullarda gerçekleşmesi mümkün)
  • Frekans: 6 (çalışanlar koridoru gün içinde sık kullanıyor)
  • Şiddet: 15 (ciddi yaralanma)

Risk = 3 × 6 × 15 = 270. Bu skor 200–400 aralığındadır; yani yüksek risk. Önlem olarak yaya yolunun ayrılması, yer işaretlemeleri ve hız sınırı uygulanır. Önlemlerden sonra olasılık 1'e, frekans 3'e düşerse ve şiddet aynı kalırsa kalan risk 1 × 3 × 15 = 45 olur; bu da olası risk sınıfındadır ve izlenerek yönetilebilir.

Uygulamada sık yapılan hatalar

  • Kopyala-yapıştır listeler: Başka işyerinin tehlike listesini olduğu gibi kullanmak. Her işyerinin koşulu farklıdır.
  • Önlem sonrası değerlendirme yapmamak: Skor yalnızca ilk durumu değil, önlem sonrası kalan riski de göstermelidir.
  • Çalışanı dahil etmemek: Sahadaki gerçek durumu en iyi çalışanlar bilir.
  • Belgeyi güncellememek: Risk değerlendirmesi, tehlike sınıfına göre belirli sürelerde ve işyerinde önemli değişiklik olduğunda yenilenmelidir. Süreler için eğitim ve yenileme süreleri rehberine bakın.

Yöntemin güçlü ve zayıf yönleri

Fine-Kinney'in en büyük avantajı, farklı tehlikeleri aynı ölçekte karşılaştırıp öncelik sıralaması yapmaya imkân vermesidir. Sayısal sonuç, yönetime önlem bütçesini gerekçelendirirken de işe yarar. Öte yandan skorlar kesin ölçümler değil, değerlendiren kişilerin yargısına dayanan tahminlerdir. Aynı tehlikeyi iki farklı uzman farklı puanlayabilir. Bu yüzden değerlendirmeyi ekip halinde yapmak, işyeri hekimi, çalışan temsilcisi ve ilgili bölüm sorumlusuyla birlikte tartışmak sonucu güvenilir kılar.

Ayrıca çarpım işlemi nedeniyle şiddeti çok yüksek ama olasılığı çok düşük olan bir tehlike, skor tablosunda düşük görünebilir. Böyle durumlarda yalnızca skora değil, olası sonucun ağırlığına da bakmak ve gerekirse ek önlem almak sağduyulu bir yaklaşımdır.

Kısa kontrol listesi

  1. İşyerini bölümlere ayırın ve her bölümdeki faaliyetleri yazın.
  2. Her faaliyet için tehlikeleri ve olası zararları belirleyin.
  3. Mevcut önlemleri not edin; olasılık, frekans ve şiddeti seçin.
  4. Skoru hesaplayıp sınıflandırın, yüksek skorlardan başlayarak önlem planlayın.
  5. Önlemler sonrası riski yeniden hesaplayın, sorumlu ve termin atayın.

Uygulamayla nasıl yapılır

İş Güvenliği Takip Sistemi'nde işyerinizin sektörünü seçerek Fine-Kinney yöntemine göre hazırlanmış, Excel formatında, 100 maddelik bir risk analizi taslağı alabilirsiniz. Taslağı işyerinize göre düzenleyin ve uzman kontrolünden geçirin. Web uygulamasında deneyin.

Bu yazı bilgilendirme amaçlıdır; güncel mevzuatı kontrol edin.