İşyerinde İSG Talimatı Nasıl Hazırlanır?
İSG talimatı, çalışanların belirli bir iş, makine ya da durum karşısında nasıl davranması gerektiğini kısa ve net şekilde anlatan yazılı kuraldır. İyi yazılmış bir talimat, çalışanın "ne yapmalıyım?" sorusuna sahada anında cevap verir.
Talimat neden önemlidir?
Risk değerlendirmesi, tehlikeleri ve alınacak önlemleri belirler; talimat ise bu önlemleri çalışanın günlük davranışına çevirir. Örneğin risk değerlendirmesinde "pres makinesinde el sıkışma riski" tespit edildiyse, talimat çalışana makineyi nasıl güvenli kullanacağını adım adım gösterir. Talimat yoksa önlemler yalnızca dosyada kalır.
Talimat türleri
- Genel talimatlar: Tüm işyerini ilgilendiren kurallar (KKD kullanımı, düzen ve temizlik, acil durumda davranış gibi).
- Makine ve ekipman talimatları: Belirli bir makinenin çalıştırılması, bakımı ve durdurulması.
- İş talimatları: Yüksekte çalışma, kapalı alan, sıcak iş, kimyasal kullanımı gibi belirli işlerde uyulacak adımlar.
- Acil durum talimatları: Yangın, tahliye, ilk yardım gibi durumlarda yapılacaklar.
İyi bir talimatın yapısı
Her talimatın benzer bir iskeleti olması okunmasını kolaylaştırır:
- Başlık: Neyi anlattığı bir bakışta anlaşılmalı.
- Amaç ve kapsam: Kimler için ve hangi durumda geçerli.
- Sorumluluklar: Kim neyden sorumlu (çalışan, amir, İSG uzmanı).
- Uygulama adımları: Sırayla, kısa maddeler halinde.
- Kullanılacak KKD: Gerekli koruyucu donanımlar.
- Yasaklar ve uyarılar: Yapılmaması gerekenler.
- Acil durumda yapılacaklar: Sorun çıkarsa kime haber verilecek.
- Yayın tarihi ve revizyon bilgisi: Güncel olup olmadığı anlaşılsın.
Yazım kuralları
Kısa ve net cümleler
Talimatı okuyan kişi çoğu zaman işinin başındadır ve zamanı sınırlıdır. Uzun paragraflar yerine tek fiilli, emir kipinde kısa maddeler kullanın: "Makineyi durdurun", "Koruyucuyu yerine takın". Her madde tek bir eylemi anlatmalı.
Çalışanın dili
Teknik terimleri çalışanın bildiği şekilde yazın. Gerekirse resim, işaret veya renk kullanın. İşyerinde yabancı uyruklu çalışan varsa talimatı onların anlayacağı dilde de hazırlamak güvenliği artırır.
Somut olun
"Dikkatli olun" gibi muğlak ifadeler işe yaramaz. "Kesme işleminden önce parçayı mengeneyle sabitleyin" gibi ölçülebilir ve gözlemlenebilir ifadeler tercih edin.
Talimatı sahaya taşımak
Hazırlanan talimat çekmecede kalırsa değeri yoktur. Şunlara dikkat edin:
- Talimatı ilgili makinenin veya alanın yanına, göz hizasına asın.
- Çalışanlara okutun, anlattırın ve gerekiyorsa uygulamalı gösterin.
- Talimatı tebliğ edildiğine dair imza veya katılım kaydı alın.
- Yeni başlayan çalışanlara işe başlamadan önce ilgili talimatları verin.
Talimat, eğitim ve denetim birlikte çalışır
Talimat tek başına davranış değiştirmez. Çalışana talimatın neden var olduğunu anlatmak, uygulamayı göstermek ve sahada düzenli olarak denetlemek gerekir. Amirlerin talimata uymayı örnek davranışla göstermesi de büyük fark yaratır; kurala amirin uymadığı yerde çalışandan uymasını beklemek zordur.
Talimatın etkisini ölçmek
Talimatın işe yarayıp yaramadığını anlamanın en iyi yolu sahada gözlemlemektir. Çalışanlar talimattaki adımları uyguluyor mu? Uygulamıyorsa neden? Belki adım gerçekçi değildir, belki gerekli ekipman yerinde yoktur. Çalışanlardan geri bildirim alıp talimatı buna göre iyileştirmek, kuralların benimsenmesini sağlar.
Talimatı güncel tutmak
Yeni makine, değişen süreç, kaza ya da ramak kala olaylar talimatın gözden geçirilmesini gerektirebilir. Risk değerlendirmesi yenilendiğinde ilgili talimatlar da kontrol edilmelidir. Süreleri öğrenmek için eğitim ve yenileme süreleri rehberine göz atabilirsiniz. Talimatlarda eski tarihli ya da artık uygulanmayan maddelerin bulunması, çalışanın talimata güvenini azaltır.
Örnek: makine talimatından bir bölüm
Bir matkap tezgâhı için talimatın uygulama adımları şu şekilde yazılabilir: "1. Çalışmadan önce koruyucu ve acil durdurma düğmesini kontrol edin. 2. Parçayı mengene ile sabitleyin; elle tutmayın. 3. Koruyucu gözlük takın, eldiven giymeyin. 4. Matkap ucunu sadece makine tamamen durduğunda değiştirin. 5. İş bitince makineyi kapatın ve çalışma alanını temizleyin." Görüldüğü gibi her madde tek bir eylem içerir ve çalışan tarafından gözlemlenebilir.
Talimatları hazırlarken başlangıç noktası olarak şablonlardan yararlanabilirsiniz; ancak şablonu mutlaka işyerinizdeki gerçek makine, malzeme ve çalışma düzenine uyarlayın.
Sık yapılan hatalar
- Başka işyerinin talimatını değiştirmeden kullanmak.
- Çok uzun ve ayrıntılı metinler yazıp kimsenin okumamasına yol açmak.
- Talimat verip uygulamayı denetlememek.
- Talimatları çalışanlara tebliğ ettiğini belgelememek.
Uygulamayla nasıl yapılır
İş Güvenliği Takip Sistemi'nde PDF formatında, 50 maddelik bir İSG talimatı taslağı hazırlayabilirsiniz. Taslağı işyerinizin makinelerine ve işlerine göre düzenleyip uzman kontrolünden geçirerek çalışanlara duyurun. Web uygulamasında deneyin.
Bu yazı bilgilendirme amaçlıdır; güncel mevzuatı kontrol edin.